Антыбіётыкі. Знаёмства.

Першае знаёмства з антыбіётыкамі адбылося ў 1929-м годзе*. Гісторыя даволі

пацешная: шатляндзкі навуковец А. Флемінг, пасьля працы ў сваёй лябараторыі, забыўся на стале сподак Петры з высеянай культурай. Па вяртаньні праз некаторы час у лябараторыю, спадар Флемінг знайшоў гэты сподак з цьвільлю. Выявілася, што гэта быў грыб Penicillium notatum. Хтосьці іншы выкінуў бы гэты сподак і ўсё б скончылася, але Флемінг, дзякуючы сваёй назаральнасьці, заўважыў, што вакол калёніі цьвілі не было бактэрый, яны проста загінулі. Потым спадар Флемінг вылучыў з гэтае цьвілі актыўнае злучэньне - пэніцілін; гэтае рэчыва гібельна ўплавала на тых бактэрый, што былі ў сподку. Але да 1942-га году яшчэ не існавала ўстойлівага прэпарату пэніцыліна. У гэтым годзе яго здабылі англійскі фармаколаг аўстралійскага паходжаньня Гоўард Флёры, Эрнст Чэйн і Эдвард Абрагам. Дарэчы, у 1945-м годзе Флоры, разам з Аляксандрам Флемінгам і Эрнстам Чэйнам, атрымаў Нобэлеўскую прэмію па фізіялёгіі й мэдыцыне. Што тычыцца тэрміну “антыбіётык”, то ён, у тым жа 1942-м годзе, зьвіўся ў друку дзякуючы мікрабіёлагу Зэльману Ўаксману і яго супрацоўнікам.

Графік разьмеркаваньня ў публікацыях. (Google Ngram Viewer)

Большасьць антыбіётыкаў была адкрытая ў 50-60-я гады ХХ стагодзьдзя. Гэта быў росквіт антыбіётыкаў. Тады здавалася, што праблема бактэрыяльных інфэкцый вырашана і антыбіётыкі заўжды будуць нас абараняць. Але, насамрэч, чалавецтва атрымала толькі адтэрміноўку ў барацьбе з інфэкцыямі.

У тыя дзесяцігодзьдзі антыбіётыкі ў вялікай колькасьці адкрывалі ва ўсіх краінах сьвету. Шукалі іх такім чынам: з прыродных месцаў расьсяленьня, напрыклад з глебы, вылучалі асобныя калёніі глебавых мікраарганізмаў, назіралі, ці здольныя гэтыя калёніі забіваць бактрэрыі вакол сябе, калі так, то потым вылучалі актыўнае рэчыва. Але гэта досыць складаны працэс, бо трэба было выгадаваць дастатковую колькасьць прадуцэнту. Да таго ж складана ачысьціць актыўнае рэчыва і потым ідэнтыфікаваць яго. І тут паўстала новая праблема.

Справа ў тым, што калі навукоўцы вылучалі з прыроднага асяродзьдзя нейкага прадуцэнта, напрыклад бактэрыю, было невядома які антыбіётык яна сынтэзуе. Каб гэта даведацца, спачатку трэба было вылучыць гэты невядомы антыбіётык і вызначыць яго будову. У лепшым выпадку гэта будзе штосьці новае, але часьцей за ўсё, пасьля гэтых складаных працэдур, высьвятлялася, што вылучылі ўжо вядомы антыбіётык. Так стала адбывацца ўсё часьцей і новыя антыбіётыкі пачалі адкрываць раз у некалькі гадоў, а потым раз у дзесяцігодзьдзе.

Да ўсяго фармацэўтычныя кампаніі пачалі губляць цікавасьць да распрацоўкі антыбіётыкаў, бо эфектыўнасьць гэтага працэсу падала, да таго ж антыбіётыкі чалавек ужывае кароткі час, усяго тыдзень-другі, таму шмат грошай з такіх лекаў не атрымаеш. Вось фармацэўтычныя кампаніі й пераключыліся на лекі ад хранічных захворваньняў, якія чалавек вымушаны ўжываць на працягу ўсяго жыцьця.

Менавіта таму, большая частка антыбіётыкаў, якія зараз можна знайсьці ў аптэках, былі вылучаныя да сярэдзіны 1980-х. Вядома, што антыбактэрыяльныя прэпараты зьяўляліся і пасьля 80-х, але ў большасьці гэта былі мадыфікацыі ўжо вядомых антыбіётыкаў.

Графік выяўленьня новых антыбіётыкаў з 1942 па 2015** гады

*Рэчывы з антыбактэрыяльнымі ўласьцівасьцямі выкарыстоўваліся са старажытных часоў. Да пачатку 20-га стагодзьдзя лекаваньні інфэкцыяў засноўваліся на народнай мэдыцыне.

**Тэіксабактын быў вылучаны ў студзені 2015 году, але яго клінічныя дасьледваньні плянаваліся не раней за 2017 год.

Далучайцеся да нашага каналу ў Telegram!)